كه البتّه از مشخّصات و نشانى هيچ كدام سخنى نرفته - فراهم آمده است . امّا جداى از انتقادى كه بر شيوهء تصحيح وارد است ، دقّت در متن و نسخه بدل‌ها به نيكى آشكار مىسازد كه متن حاضر نيز - به تبع نسخه‌هاى مبناى تصحيح - از تصحيف و تصرّف كاتبان بر كنار نيست . 4 . نسخه‌هاى زاد المسافر نگارنده براى تصحيحى تازه از اين كتاب ، به كاوش در فهارس گونه‌گون كتابخانه‌هاى ايران و ديگر جاىها براى دستيابى به نسخه‌اى كهن و اصيل پرداخت . امّا با همهء جستجو ، قدمت نسخه‌هاى آن « 1 » از قرن 9 - 10 فراتر نرفت . جز تعدادى بس اندك ، همگى نسخه‌ها متعلّق به اواخر قرن 13 و پس از آن است كه سياقى همانند هم دارند و چه بسا رونوشت‌هايى از يكدگر باشند . بىترديد ، وضعيت مذهبى عصر غزنوى و پس از آن هجوم فرهنگ‌سوز مغول در اين باره تأثير داشته ، ولى بيش از آن مخالفت با عقايد اسماعيليه در كميابى نسخه‌هاى با اهميّت و كهن از آن مؤثّر بوده است . امّا دقّت در نسخه‌هاى بازمانده نيز ، بيشتر آنها را اصيل نمىشناساند و نشان از تصرّفات دانسته و نادانستهء كاتبان دارد : دستبردهاى حاصل از تعصّبات مذهبى ، نو كردن واژگان ، عدم فهم متن و دست بردن در آن به خيال اصلاح ، و افزود و كاست برخى كلمات ، سواى آنكه متن همگى نسخه‌ها آكنده از بدخوانى ، نادرستى و اضطراب است . 5 . نسخهء تهران : نسخه‌اى ارزشمند نسخهء شمارهء 4911 در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران « 2 » : ( تاريخ كتابت : قرن 9 - 10 ، خط : نسخ ، شمارهء برگ‌ها : 89 ، شمارهء سطرها : 23 ، كاتب : نامعلوم ) .

--> ( 1 ) . براى آگاهى از برخى نسخه‌هاى آن ، ر . ك : فهرست نسخه‌هاى خطى فارسى ، ج 2 ، ص 800 و 1186 . ( 2 ) . فهرست كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، ج 14 ، صص 4011 - 4012 .